Pierwszy zakup na giełdzie wygląda prosto: wpisujesz liczbę akcji, klikasz kup i czekasz. Pod spodem działa jednak arkusz zleceń, w którym kupujący i sprzedający składają dyspozycje z różnymi cenami i wielkościami. Rodzaj zlecenia decyduje o tym, co jest dla inwestora ważniejsze: kontrola ceny czy szybkość realizacji.
Dwa podstawowe przykłady to zlecenie z limitem ceny oraz PKC, czyli po każdej cenie.
Limit określa granicę ceny
KNF wyjaśnia, że przy zleceniu kupna z limitem inwestor wskazuje maksymalną cenę, jaką jest gotów zapłacić. Przy sprzedaży limit oznacza minimalną cenę, po której zgadza się sprzedać.
Jeśli rynek nie oferuje takiej ceny, zlecenie może czekać albo nie zostać wykonane w ogóle, zależnie od jego ważności i warunków.
Kontrola ceny oznacza ryzyko braku wykonania
Załóżmy, że akcja jest oferowana po 101 zł, a inwestor składa zlecenie kupna z limitem 100 zł. Jeżeli nikt nie zechce sprzedać po 100 zł lub taniej, transakcja nie dojdzie do skutku.
To nie jest błąd systemu. To konsekwencja priorytetu, który inwestor sam ustawił: nie chcę kupić powyżej tej ceny.
PKC działa inaczej
W zleceniu po każdej cenie inwestor nie ustawia własnego limitu ceny. Zlecenie ma być realizowane po najlepszych dostępnych cenach po przeciwnej stronie arkusza, zgodnie z zasadami rynku.
Jeżeli na najlepszym poziomie nie ma wystarczającego wolumenu, realizacja może przejść na kolejne poziomy cenowe. W materiałach edukacyjnych GPW pokazano przykład, w którym duże zlecenie PKC kupuje część akcji po jednej cenie, a kolejną część po wyższej.
To szczególnie ważne na mniej płynnym instrumencie
Przy dużych, aktywnie handlowanych instrumentach różnice między poziomami arkusza mogą być małe. Przy niskiej płynności może brakować wystarczającej liczby zleceń blisko ostatniej ceny.
Duże zlecenie bez limitu może wtedy zostać wykonane po kilku coraz mniej korzystnych cenach. To zjawisko jest jednym z praktycznych powodów, dla których warto rozumieć głębokość arkusza.
Ostatnia cena nie jest gwarancją kolejnej transakcji
Na ekranie widzisz kurs ostatniej transakcji. W momencie składania zlecenia najlepsza dostępna oferta sprzedaży może być wyżej, a najlepsza oferta kupna niżej. Różnica to spread.
Jeśli rynek szybko się zmienia, cena wykonania może różnić się od liczby, którą widziałeś sekundę wcześniej.
Zlecenie z limitem może być wykonane częściowo
Jeżeli chcesz kupić 100 akcji do 50 zł, a po tej cenie dostępnych jest tylko 40, część zlecenia może zostać zrealizowana, a reszta pozostać w arkuszu zgodnie z parametrami zlecenia.
Dlatego po złożeniu dyspozycji warto sprawdzić status, a nie zakładać, że całość została kupiona.
Zlecenie nie rozwiązuje pytania, czy instrument jest dobry
Umiejętność ustawienia limitu ceny nie jest strategią inwestycyjną. Można perfekcyjnie zrealizować zakup bardzo ryzykownego albo źle zrozumianego instrumentu. Mechanika wykonania i decyzja inwestycyjna to dwa osobne poziomy.
Szczegółowe reguły rynku mogą się zmieniać
GPW ma więcej typów zleceń i warunków ważności niż dwa opisane tutaj. Dom maklerski może też prezentować je w innym interfejsie. Przed użyciem danego typu zlecenia warto sprawdzić aktualne zasady rynku i instrukcję własnego brokera.
Najważniejsza różnica pozostaje prosta: limit daje kontrolę nad granicą ceny kosztem ryzyka niewykonania, a zlecenie bez limitu ceny zwiększa priorytet wykonania kosztem mniejszej kontroli nad końcową ceną. Zrozumienie tej różnicy jest ważniejsze niż szybkie kliknięcie przycisku kupna.
Poślizg cenowy nie musi oznaczać błędu brokera
Na szybko zmieniającym się rynku najlepsze oferty mogą zniknąć między momentem spojrzenia na ekran a dotarciem zlecenia do arkusza. Zlecenie bez limitu ceny może wtedy zostać wykonane po poziomach innych niż ostatni kurs, który inwestor widział przed kliknięciem.
Im niższa płynność i większy rozmiar zlecenia względem dostępnego wolumenu, tym większe znaczenie może mieć ta różnica.
Częściowa realizacja zmienia także koszt transakcji
Jeżeli zlecenie z limitem zostanie wykonane tylko częściowo, inwestor może zostać z mniejszą pozycją niż planował. W zależności od tabeli opłat późniejsze uzupełnienie może oznaczać kolejną prowizję.
To pokazuje, że decyzja o typie zlecenia nie dotyczy wyłącznie ceny. Dotyczy również prawdopodobieństwa wykonania, czasu i kosztu.
Szeroki spread jest informacją o rynku
Duża różnica między najlepszym kupnem a sprzedażą może sygnalizować niską płynność lub okres zwiększonej niepewności. Samo ustawienie zlecenia nie usuwa tego problemu.
Przy instrumencie z szerokim spreadem warto najpierw zrozumieć, jak aktywny jest rynek i jak duża część zwykłego ruchu ceny może wynikać z samej struktury arkusza.